Algengar spurningar um persónuhlífar:

Senda fyrirspurn

Er skylda að fylgja ákvæðum tilskipunarinnar um persónuhlífar í öllum aðildarríkjum Evrópska efnahagssvæðisins (EES?

Hvað táknar CE-merkið? Er skylda að nota það?

Hvar er hægt að fá upplýsingar um flokkun persónuhlífa og notkunarsvið?

Hver ákveður hvort búnaður er persónuhlíf og hvaða flokki hún tilheyrir?

Hvað er Samþykktur aðili og hver velur hann?

Er framleiðanda frjálst að velja hvaða Samþykktan aðila sem er?

Hvar er að finna lista yfir Samþykkta aðila?

Er skylda að fylgja samræmdum Evrópustöðlum?

Hvernig ber að skilja það að ekki sé skylt að fylgja samræmdum Evrópustöðlum?

Hver er endingartími öryggishjálma?

Er skylt að láta hökubönd fylgja með við sölu öryggishjálma?

Hvernig ber að túlka reglur um notkun persónuhlífa, m.a. varðandi árstíðarbundnar aðstæður við byggingarvinnu?
Hvar er hægt að nálgast upplýsingamerki (táknmyndir) fyrir persónuhlífar m.a. er varðar hlutföll merkja og lit þeirra?

Ber atvinnurekendum að leggja til hnéhlífar endurgjaldslaust þar sem unnuð er mikið á hnjánum?

Getið þið hjálpað okkur að finna nákvæmlega hvaða staðlar þurfa að vera til staðar svo öryggið sé sem mest í fatnaði fyrir álversvinnu?

  Er skylda að fylgja ákvæðum tilskipunarinnar um persónuhlífar í öllum aðildarríkjum EES?

  Já, allt frá 1. júlí 1995 hafa ákvæði tilskipunarinnar haft lagagildi í öllum aðildarríkjum EES. Tilskipunin um persónuhlífar tók gildi  21. desember 1989 og varð að lögum 1. júlí 1992 með aðlögunartíma til 30. júní 1995. Ekki eru gefnir neinar undanþágur fyrir einstök aðildarríki í þeim tilvikum sem ákvæði tilskipana varða heilsu og öryggi. [Efst]

  Hvað táknar CE-merkið? Er skylda að nota það?

  Með því að merkja persónuhlíf CE-merkinu er á myndrænan hátt verið að sýna fram á samræmi við grunnkröfur persónuhlífatilskipunarinnar um heilsu og öryggi. Allar persónuhlífar, sem falla undir persónuhlífatilskipunina, skulu bera CE-merkið. [Efst]

  Hvar er hægt að fá upplýsingar um flokkun persónuhlífa og notkunarsvið?

  Hægt er að fá opinberan lista á ensku með spurningum og svörum, þ.e.a.s. opinberar túlkanir vinnuhóps um persónuhlífar, í "Hagnýtum staðreyndum varðandi persónuhlífar" (PPE Useful facts guide)
Samræmdir aðilar hafa m.a. það hlutverk að meta samræmi og gefa leiðsögn um flokkun persónuhlífa. [Efst]

  Hver ákveður hvort búnaður er persónuhlíf og hvaða flokki hún tilheyrir?

  Í þeim tilfellum að tilskipunin eða flokkunarleiðbeiningarnar eru ekki nægilega skýrar eða að upp rís ágreiningur, þá sker vinnuhópur um persónuhlífar úr um málið. Vinnuhópurinn er skipaður fulltrúa frá Evrópuráðinu sem er í forsvari. Auk þess eru í vinnuhópnum aðilar frá öllum hagsmunaaðilum, þ.e.a.s. fulltrúar frá Evrópusambandinu og Evrópska efnahagssvæðinu, frá Samþykktum aðilum, framleiðendum, verkalýðsfélögum og neytendum.
Frekari upplýsingar má fá á ensku í "Hagnýtum staðreyndum varðandi persónuhlífar" (PPE Useful facts guide).

  Hvað er Samþykktur aðili og hver velur hann?

  Það fellur í hlut aðildarríkja Evrópska efnahagssvæðisins (EES) að gera tilskipanir að lögum (reglum). Yfirvöld einstakra aðildarríkja velja stofnanir og fyrirtæki til þeirra verka að meta samræmi eftir að hafa lagt mat á aðstöðu þeirra og færni til prófana og vottunar tiltekinna persónuhlífa . Þessir aðilar eru skipaðir Samþykktir aðilar. [Efst]

  Er framleiðanda frjálst að velja hvaða Samþykktan aðila sem er?

  Framleiðendum er frjálst að velja sérhvern Samþykktan aðila á opinbera listanum sem sérhæfir sig í viðkomandi gerð persónuhlífar. Hins vegar getur framleiðandinn (eða fullrúi hann innan Evrópska efnahagssvæðisins) valið gerðarpróf frá einum Samþykktum aðila. [Efst]

  Hvar er að finna lista yfir Samþykkta aðila?

  Hægt er að skoða lista yfir Samþykkta aðila á sviði persónuhlífa á eftirfarandi slóð: EEC Personal protective equipment

  Er skylda að fylgja samræmdum Evrópustöðlum?

  Nei, það er ekki skylda að fylgja samræmdum Evrópustöðlum. Þeir leiðbeina hins vegar um það hvernig má sýna fram á að persónuhlíf samræmist grunnkröfum tilskipunarinnar um heilsu og öryggi. [Efst]

  Hvernig ber að skilja það að ekki sé skylt að fylgja samræmdum Evrópustöðlum?

  Ekki er skylda að fylgja samræmdum evrópustöðlum eða öðrum stöðlum fyrir búnað sem fellur undir persónuhlífatilskipunina.

Á hinn bóginn þá birtir Evrópuráðið opinberan lista yfir samræmda Evrópustaðla er snerta persónuhlífatilskipunina. Framleiðendur sem nýta sér viðkomandi staðla njóta þess að frekar er gert ráð fyrir að búnaðurinn samræmist grunnkröfum tilskipunarinnar. [Efst]

  Hver er endingartími öryggishjálma?

  Í I. viðauka reglna um gerð persónuhlífa nr. 501/1994 eru ákvæði um úreldingu persónuhlífa, en þar segir í gr. 2.4. 2. mgr. "Geti framleiðandi ekki lýst því hver endingartími persónuhlífar er skal hann taka fram í notkunarleiðbeiningum sínum þær upplýsingar sem nauðsynlegar eru til að kaupandi eða notandi geti ákvarðað eðlilegan úreldingartíma með tilliti til gæða persónuhlífarinnar og hvernig hún hefur verið geymd, notuð og hreinsuð, og til viðgerða og viðhalds".

Í notkunarleiðbeiningum sem fylgja hjálmunum eiga m.a. að koma fram upplýsingar um geymslu, notkun, hreinsun og viðhald hjálmanna þannig að notandinn sé upplýstur um hvernig best er að varðveita eiginleika þeirra. Framleiðandinn metur, með hliðsjón af þeim leiðbeiningum sem hann veitir, hversu lengi hann vill ábyrgjast að varan uppfylli grundvallarkröfur tilskipunar nr. 89/686 um persónuhlífar (reglnanna um gerð persónuhlífa).

Það getur verið erfitt að vita fyrirfram um endingartíma öryggishjálma, en almennt er reiknað með að endingartími þeirra, miðað við eðlilega notkun, sé 5 ár frá framleiðsludegi nema framleiðandinn gefi annað upp í notkunarleiðbeiningum. Það sem getur haft áhrif á hlífðareiginleika hjálmanna og þar með endinguna er sterkt sólarljós, veðurfar (mikill hiti eða kuldi) og efnasambönd.

Hjálmar sem orðið hafa fyrir skaða ber að taka úr notkun, t.d ef þeir hafa orðið fyrir kröftugu höggi og ef í þeim finnast sprungur. Einnig geta miklar litabreytingar í efninu verið vísbending um að hlífðareiginleikar þeirra hafi minnkað.

Í stuttu máli má segja að mismunandi endingartími öryggishjálma skýrist m.a. af því, hvaða efni er notað í vöruna, og fyrirmælum framleiðanda um notkun, geymslu og viðhald. [Efst]

  Er skylt að láta hökubönd fylgja með við sölu öryggishjálma?

  Engin bein ákvæði eru um það í reglum. Aftur á móti hefur Vinnueftirlitið beint þeim tilmælum til viðkomandi innflytjenda og seljanda, þegar eftir því hefur verið leitað, að láta þau fylgja með og upplýsa jafnframt um mikilvægi þeirra við tilteknar aðstæður. Vinnueftirlitinu er kunnugt um að víða eru hökuböndin ávallt látin fylgja með hjálmunum.

Þrátt fyrir að engin ákvæði um ofangreint sé í reglum eru aftur á móti skýr ákvæði um skyldur atvinnurekendur að tryggja með greiningu og mati að viðkomandi persónuhlífar henti til varnar viðkomandi áhættu og hæfi ríkjandi aðstæðum á vinnustaðnum samkvæmt reglum um notkun persónuhlífa nr. 497/1994.

Atvinnurekanda ber samkvæmt 1. mgr. 5. gr. reglnanna m.a. að tryggja með greiningu og mati á áhættu að persónuhlífar:

1. henti til varnar þeirri áhættu sem um er að ræða án þess að þær leið sjálfar til aukinnar áhættu,
2. hæfi ríkjandi aðstæðum á vinnustað,
3. miðist við vinnuvistfræðilegar kröfur og heilsu starfsmannsins,
4. séu mátulegar fyrir þann sem þær ber er þær hafa verið stilltar eftir því sem nauðsyn krefur, e) sem vegna eðlis áhættu, þarf að nota með fleiri en einni gerð samtímis falli hver að annarri þannig að þær veiti ekki minni vernd en áður,

Ennfremur kemur fram í 3.tl. 4. gr. reglnanna, að ákvarða skuli við hvaða skilyrði beri að nota persónuhlífar á grundvelli þess hve mikil áhættan er, hve oft menn þurfa að starfa við hana, aðbúnaðar hvers og eins starfsmanns við vinnu svo og þess hversu mikla vernd persónuhlífarnar veita.

Í 2. gr. reglna um gerð persónuhlífa nr. 501/1994 er að finna eftirfarandi ákvæði:

"Í reglum þessum er orðið persónuhlíf notað um hvers konar búnað eða tæki, sem einstaklingar klæðast eða halda á, sér til verndar gegn hættu eða hættum er ógna heilsu eða öryggi þeirra

2. Orðið persónuhlíf getur auk þess átt við

1. íhluta í persónuhlíf sem hægt er að skipta um og eru ómissandi fyrir eðlileg not hennar og notast eingöngu í slíkum búnaði,
2. öll kerfi sem ætluð eru til notkunar ásamt persónuhlífum til að tengja þær við annan aukabúnað og teljast óaðskiljanlegur hluti af þeim búnaði jafnvel þótt ekki sé ætlast til að notandi klæðist eða haldi stöðugt á þeim á meðan hættan steðjar að."

Ljóst er að vissum tilvikum er hökuband hjálmsins ákveðinn öryggisíhluti hans og til þess ætlað að tryggja öryggi notandans enn frekar við aðstæður þar sem hætta er á að hjálmurinn geti fallið af höfðinu, t.d. i miklum vindi, ákveðnum vinnustellingum og einnig getur hjálmurinn þeyst af höfðinu frá fallandi eða fljúgandi hlutum sem lenda á hlið hans.

Niðurstaðan er því að strangt til tekið sé ekki skylt að selja hökubönd með öryggishjálmum en atvinnurekendur þurfta að sjá til þess að þau séu notuð þar sem aðstæður krefjast. Mat Vinnueftirlitsins er því að seljendur gegni veigamiklu hlutverki við að upplýsa kaupendur um þörfina. [Efst]

  Hvernig ber að túlka reglur um notkun persónuhlífa, m.a. varðandi árstíðarbundnar aðstæður við byggingarvinnu?

  Hugtakið persónuhlíf er skilgreint í 2. gr. reglna um notkun persónuhlífa en þar segir:

"Í reglum þessum merkir hugtakið persónuhlíf allan búnað, sem starfsmanni er gert að klæðast eða halda á, sér til verndar gegn einni eða fleiri hættum sem stefnt geta öryggi hans og heilsu í voða svo og allan viðbótar- eða aukabúnað sem ætlað er að þjóna þessu hlutverki."

Vinnueftirlitið gerir þá almennu kröfu að atvinnurekendur leggi til hlífðarfatnað sem hæfir ríkjandi aðstæðum og eðli vinnunnar, m.a. árstíðarbundnum aðstæðum s.s. hlífðarfatnað gegn kulda eins og hlífðarbúninga (tvískiptir eða samfestingar), höfuðföt (hjálmhúfa, hjálmkragi) til nota með eða undir öryggishjálma, öryggisskó (kuldaskó) og hlífðarhanska, sem uppfylla ákvæði reglna um gerð persónuhlífa nr. 501/1994, sbr. og reglur um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð nr. 547/1996. Í IV. viðauka þeirra reglna kemur fram í lið 9.1. um persónuhlífar að:

"Starfsmenn við byggingarvinnu skulu nota öryggishjálm og öryggisskó með stálhettu og stálplötu í sóla. Starfsmenn skulu nota aðrar persónuhlífar við vinnu sína eftir því sem nauðsynlegt getur talist svo sem: öndunargrímur, heyrnarhlífar, hanska, augn- og andlitshlífar, öryggisbelti o.s.frv. Slíkar persónuhlífar leggur atvinnurekandi til. Þegar slíkra persónuhlífa er krafist eru starfsmenn skyldir að nota þær. Um notkun og gerð persónuhlífa skal fara eftir gildandi reglum."

Í B hluta IV. viðauka sömu reglna segir ennfremur í lið 2.1. um veðurfarsleg áhrif: "Starfsmenn skulu varðir gegn veðurfarslegum áhrifum sem gætu haft áhrif á heilsu þeirra og öryggi."

Í II. viðauka reglna um notkun persónuhlífa er leiðbeinandi skrá (ekki tæmandi) yfir þau störf og starfssvið þar sem nauðsynlegt getur reynst að nota persónuhlífar. Þar er, í lið 7, sérstaklega bent á að nauðsynlegt geti reynst að nota hlífðarfatnað gegn veðri við útivinnu í regni og kulda.

Atvinnurekanda ber auk þess samkvæmt 1. mgr. 5. gr. reglnanna m.a. að tryggja með greiningu og mati á áhættu að persónuhlífar:
a) henti til varnar þeirri áhættu sem um er að ræða án þess að þær leiði sjálfar til aukinnar áhættu,
b) hæfi ríkjandi aðstæðum á vinnustað,
c) miðist við vinnuvistfræðilegar kröfur og heilsu starfsmannsins,
d) séu mátulegar fyrir þann, sem þær ber, er þær hafa verið stilltar eftir því sem nauðsyn krefur,
e) sem vegna eðlis áhættu þarf að nota með fleiri en einni gerð samtímis falli hver að annarri þannig að þær veiti ekki minni vernd en áður.

Ennfremur kemur fram í 3.tölulið 4. gr. reglnanna að ákvarða skuli við hvaða skilyrði beri að nota persónuhlífar á grundvelli þess hve mikil áhættan er, hve oft menn þurfa að starfa við hana, aðbúnaðar hvers og eins starfsmanns við vinnu, svo og þess hversu mikla vernd persónuhlífarnar veita.

Atvinnurekanda ber jafnframt að upplýsa starfsmann fyrirfram um þá hættu sem persónuhlífum er ætlað að vernda hann gegn og skyldu hans til að nota slíkar hlífar, sbr. 7. tl. 4. gr. sömu reglna.

Hafi ekki farið fram mat á þeirri áhættu, sem er á vinnustaðnum, ber atvinnurekanda að framkvæma slíkt mat. Vanræksla við að meta áhættu gæti leitt til bóta- og refsiábyrgðar.

Um greiðslu kostnaðar við kaup, viðhald og þrif á persónuhlífum er fjallað með skýrum hætti í 6. tl. 4. gr. reglna um notkun persónuhlífa. Þar segir:

"Atvinnurekandi skal láta persónuhlífar í té endurgjaldslaust og tryggja með nauðsynlegu viðhaldi, viðgerðum og endurnýjun að þær séu í góðu lagi og svo hreinar að fullnægjandi teljist. Heimilt er þó að gera samkomulag um í samræmi við venjur eða kjarasamninga, að starfsmaður taki þátt í kostnaði við vissar tegundir persónuhlífa séu þær ekki eingöngu notaðar á vinnustaðnum."

Varðandi fyrri hluta 6. tölulið er það að segja að almennt gildir sú regla að atvinnurekandi standi straum af kostnaði vegna persónuhlífa. Varðandi síðari hluta 6. tölulið er um að ræða persónuhlífar sem nauðsynlegar eru vegna öryggis en geta jafnframt nýst starfsmönnum til persónulegra þarfa utan vinnustaðarins. Þar er helst að nefna hlífðarfatnað gegn regni og kulda og öryggisskó. Í slíkum tilvikum er því vísað til samninga aðila vinnumarkaðarins í viðkomandi greinum og/eða samkomulags atvinnurekenda og starfsmanna eða öryggisnefnda, t.d. um að atvinnurekandi standi straum af kostnaðinum að fullu eða að hluta. Nokkur dæmi eru um að aðilar geri með sér samkomulag um að starfsmaðurinn beri kostnaðinn að einhverjum hluta í slíkum tilvikum.

Séu persónuhlífar eingöngu notaðar á vinnustaðnum skal atvinnurekandi láta þær í té endurgjaldslaust.

Með hliðsjón af framansögðu er ljóst að atvinnurekendum þeirra starfsmanna, sem vinna úti, ber að leggja til hlífðarfatnað sem hæfir ríkjandi aðstæðum. Í því sambandi hvílir á atvinnurekanda sérstök skylda er varðar útivinnu í regni og kulda. Um greiðslu kostnaðar við kaup, viðhald og þrif á slíkum persónuhlífum er fjallað með skýrum hætti í 6. tl. 4. gr. reglna um notkun persónuhlífa, eins og rakið er hér að framan. [Efst]

  Hvar er hægt að nálgast upplýsingamerki (táknmyndir) fyrir persónuhlífar m.a. er varðar hlutföll merkja og lit þeirra?

  Í  reglum nr. 501/94 um gerð persónuhlífa er fjallað um upplýsingamerki og önnur auðkenni sem sett eru á persónuhlífar. Þar segir í I. viðauka, gr. 2.12:

"2.12. Persónuhlífar með eitt eða fleiri auðkenni eða upplýsingamerki sem beinlínis eða óbeinlínis varða hollustu og öryggi Æskilegt er að auðkenni og upplýsingamerki sem beint eða óbeint varða hollustu og öryggi og sett eru á persónuhlífar af þeim gerðum eða flokkum sem hér um ræðir séu samræmdar skýringarmyndir eða táknmyndir og verða þau að haldast fullkomlega læsileg meðan á öllum fyrirsjáanlegum nýtingartíma stendur. Merkin skulu auk þess vera gerð til hlítar, nákvæmlega og skiljanlega þannig að komið sé í veg fyrir mistúlkun þeirra; orð eða setningar sem þeim kunna að fylgja skulu vera letruð á opinberu máli eða málum þess aðildarríkis þar sem persónuhlíf er notuð. Nú er persónuhlíf, eða íhluti hennar, of smá til að nauðsynleg merking komist þar fyrir að öllu eða einhverju leyti og skulu þá viðeigandi upplýsingar veittar á umbúðum og í notkunarleiðbeiningum framleiðanda."

Í staðli EN 340:2003 er fjallað m.a. um auðkenni og upplýsingamerki. Staðallin heitir “Hlífðarfatnaður – Almennar kröfur” og er seldur hjá Staðlaráði Íslands.

Í staðlinum segir að mælt sé með því að tölur séu ekki smærri en 2 mm og upplýsingamerki ekki smærri en 10 mm að meðtöldum ramma. Einnig er mælt með því að upplýsingamerkin séu svört á hvítum grunni. Upplýsingamerki sem vara við lífshættu ættu að vera á ytra byrði vörunnar.  [Efst]

  Ber atvinnurekendum að leggja til hnéhlífar endurgjaldslaust þar sem unnuð er mikið á hnjánum?

  Ljóst er að hnéhlífar flokkast sem persónuhlíf og falla því undir reglur um gerð persónuhlífa nr. 501/1994 og reglur um notkun persónuhlífa nr. 497/1994. Í I. viðauka reglnanna um notkun persónuhlífa er leiðbeinandi skrá (ekki tæmandi) yfir persónuhlífar. Þar skal bent á „hlífar fyrir fætur og fótleggi“, „–hnéhlífar“ í 12. lið upptalningar.

Í 3. gr. reglnanna um notkun persónuhlífa er kveðið á um þá meginreglu að nota skuli persónuhlífar þegar ekki er hægt að komast hjá áhættu eða takmarka hana nægilega með tæknilegum ráðum sem veita almenna vernd eða með ráðstöfunum, aðferðum eða annarri tilhögun við skipulagningu vinnunnar.

Hafi ekki farið fram mat á þeirri áhættu sem er á vinnustaðnum ber atvinnurekanda að framkvæma slíkt mat, þar með talið mat á þessu tiltekna starfi sem þú lýsir, og grípa til forvarna byggt á niðurstöðum áhættumatsins. Vinnueftirlitið er reiðubúið að veita upplýsingar varðandi gerð áhættumats verði eftir því leitað. Bent skal á að vinna á hnjánum í lengri tíma í senn veldur óheppilegu álagi og ætti að leita leiða til að inna starfið af hendi á annan hátt. Að sjálfsögðu draga þó hnéhlífar úr því óheppilega álagi sem skapast.

Til upplýsinga skal þess gerið að atvinnurekandi skal láta persónuhlífar í té endurgjaldslaust og tryggja með nauðsynlegu viðhaldi, viðgerðum og endurnýjun að þær séu í góðu lagi og svo hreinar að fullnægjandi teljist. Heimilt er þó að gera samkomulag um í samræmi við venjur eða kjarasamninga, að starfsmaður taki þátt í kostnaði við vissar tegundir persónuhlífa séu þær ekki eingöngu notaðar á vinnustaðnum.“

Með hliðsjón af framansögðu er ljóst að atvinnurekendum ber að leggja til persónuhlífar, s.s. hlífðarfatnað sem hæfir ríkjandi aðstæðum á vinnustað. Séu persónuhlífar eingöngu notaðar á vinnustaðnum skal atvinnurekandi láta þær í té endurgjaldslaust einsog rakið er hér að framan.  [Efst]

  Getið þið hjálpað okkur að finna nákvæmlega hvaða staðlar þurfa að vera til staðar svo öryggið sé sem mest í fatnaði fyrir álversvinnu?

Senda fyrirspurn

   Bíldshöfða 16 -110 Reykjavík
   sími: 550 4600 - fax: 550 4610

Þessari síðu var síðast breytt;
09. maí 2011